BMW Art Car: historia kolekcji od Caldera po Mehretu
Historia kolekcji BMW Art Car: od 3.0 CSL Caldera (1975) i M1 Warhola po M Hybrid V8 Julie Mehretu (2024). Artyści, modele bazowe i Le Mans.
Kolekcja BMW Art Car łączy sztukę współczesną z motorsportem od pół wieku. Pierwszy egzemplarz powstał w 1975 roku, a do 2024 roku artyści z całego świata stworzyli dwadzieścia takich aut. Większość z nich nie trafiła wyłącznie do galerii: kilka ścigało się na torze, część w 24-godzinnym wyścigu Le Mans.
Jak zaczęła się kolekcja #
Pomysł narodził się z pasji francuskiego kierowcy i licytatora Hervé Poulaina. To on namówił przyjaciela, amerykańskiego rzeźbiarza Alexandra Caldera, by pomalował jego wyścigowe BMW 3.0 CSL . Auto, znane z charakterystycznych spojlerów i przydomka „Batmobil", wystartowało w Le Mans w 1975 roku w barwach Caldera. Wyścigu nie ukończyło z powodu awarii, ale dało początek całej serii.
Po Calderze do projektu dołączyli kolejni przedstawiciele amerykańskiej awangardy. Frank Stella w 1976 roku pokrył drugie 3.0 CSL siatką przypominającą papier milimetrowy. Rok później Roy Lichtenstein zaprojektował BMW 320i Grupy 5 w stylu komiksowego pop-artu; auto wygrało swoją klasę w Le Mans 1977.
Warhol i przełom z M1 #
Czwarty Art Car z 1979 roku to jedna z najważniejszych pozycji w całej kolekcji. Andy Warhol nie ograniczył się do projektu na papierze. Pomalował BMW M1 własnoręcznie, nakładając farbę bezpośrednio na karoserię w niespełna pół godziny. Efekt rozmytych, energicznych pociągnięć pędzla miał oddawać prędkość samochodu. To jedyny seryjny supersamochód marki z tamtej epoki, a wersja wyścigowa M1 Procar wystartowała w Le Mans w roku powstania Art Caru.
Lata 80. i 90. poszerzyły grono twórców poza krąg pop-artu. Robert Rauschenberg w 1986 roku wykorzystał BMW 635CSi, pokrywając je reprodukcjami dzieł dawnych mistrzów i zdjęciami. David Hockney w 1995 roku pomalował BMW 850CSi tak, jakby karoseria stała się przezroczysta: na zewnątrz widać było fotel, fragmenty silnika, a nawet psa na tylnej kanapie.
Pierwsza kobieta w projekcie #
W 1991 roku autorką dwunastego Art Caru została Esther Mahlangu z RPA. Pokryła BMW 525i geometrycznymi wzorami ludu Ndebele, charakterystycznymi dla malarstwa ściennego tej kultury. Była pierwszą kobietą i pierwszą artystką spoza zachodniego kręgu w historii kolekcji. Po raz pierwszy przeniosła swoje wzornictwo ze ściany na metal.
Pod koniec dekady projekt wrócił na tor wyścigowy. W 1999 roku Jenny Holzer wykorzystała prototyp BMW V12 LMR, umieszczając na nim hasła ze swojej serii „Truisms". Na masce znalazł się jeden z jej najbardziej znanych napisów: „PROTECT ME FROM WHAT I WANT".
Powrót na tor i nowe media #
XXI wiek przyniósł zwrot ku autom stricte wyścigowym i nowym technologiom. Jeff Koons w 2010 roku zaprojektował BMW M3 GT2 w jaskrawych barwach, z pasami i wybuchami sugerującymi pęd. Auto wystartowało w Le Mans 12 czerwca 2010 roku. To jeden z wyraźnych przykładów związku kolekcji z dywizją BMW M , która dostarczyła większość późniejszych baz.
John Baldessari w 2016 roku przygotował dziewiętnasty Art Car na bazie wyścigowego BMW M6 GTLM o mocy 585 KM, z minimalistycznymi plamami koloru i czerwoną kropką na dachu. Rok później Cao Fei stworzyła pierwszy cyfrowy Art Car na BMW M6 GT3; pełnię projektu można było zobaczyć dopiero przez rozszerzoną rzeczywistość. Auto ścigało się w FIA GT World Cup w Makau w listopadzie 2017 roku. Cao Fei była pierwszą chińską artystką i najmłodszą w gronie twórców.
Dwudziesty Art Car i Le Mans #
Najnowszą pozycję odsłonięto 21 maja 2024 roku w Centre Pompidou w Paryżu. Julie Mehretu, nowojorska artystka, pokryła wzorami wyścigowe BMW M Hybrid V8 z hybrydowym układem napędowym o mocy około 640 KM, opartym na 4-litrowym silniku V8 wspomaganym silnikiem elektrycznym. Auto wystartowało w 24-godzinnym wyścigu Le Mans 15 i 16 czerwca 2024 roku z numerem 20, prowadzone przez Sheldona van der Linde, Robina Frijnsa i René Rasta.
Pełna lista artystów #
| Rok | Artysta | Model bazowy |
|---|---|---|
| 1975 | Alexander Calder | BMW 3.0 CSL |
| 1976 | Frank Stella | BMW 3.0 CSL |
| 1977 | Roy Lichtenstein | BMW 320i Grupa 5 |
| 1979 | Andy Warhol | BMW M1 |
| 1986 | Robert Rauschenberg | BMW 635CSi |
| 1991 | Esther Mahlangu | BMW 525i |
| 1995 | David Hockney | BMW 850CSi |
| 1999 | Jenny Holzer | BMW V12 LMR |
| 2010 | Jeff Koons | BMW M3 GT2 |
| 2016 | John Baldessari | BMW M6 GTLM |
| 2017 | Cao Fei | BMW M6 GT3 |
| 2024 | Julie Mehretu | BMW M Hybrid V8 |
Związek z Le Mans przewija się przez całą historię kolekcji: od pierwszego 3.0 CSL Caldera, przez M1 Warhola, aż po hybrydowy prototyp Mehretu. Tor wyścigowy pozostaje dla wielu z tych aut naturalnym miejscem prezentacji, a nie tylko muzealną gablotą.
